Dejavu Nedir, Nasıl Oluşur?

 Dejavu Nedir, Nasıl Oluşur?
Okunuyor Dejavu Nedir, Nasıl Oluşur?

Fransızcada “zaten görülmüş” anlamına gelen dejavu, bir olayı daha önce gördüğünüz hissine kapılma olayıdır. Dejavu, Fransızca; déjà ve voir kelimelerinden oluşmaktadır.

Dejavunun nedeni halk arasında, Reenkarnasyon, geleceği görme, müneccimlik gibi tanımlansada; Popüler kültür dejavuyu “Evren’in dinamiklerindeki bozulma, hata” olarak tanımlamıştır.

Peki bilim bu konuda ne diyor?

Dejavunun tanımı ilk defa Edward Titchener’ın Bir Psikoloji Kitabı isimli kitabında 1928 yılında yapılmıştır. (Edward Bradford Titchener, İngiliz psikolog. Psikolojinin ABD’de deneysel bir bilim olarak yerleşmesine katkıda bulunan kişilerden biridir.) Dr. Titchener‘in tanımı:

Edward Bradford Titchener

Beyin, bir deneyime yönelik olarak tam bir algı üretmeden önce, kısmi bir algı yaratır. İşte bu kısmi algı, daha önce deneyimlenmiş bir olay olduğu hissi yaratmaktadır.

Bilimde dejavu, hatırlanan veya yeni oluşturulan bir anıda meydana gelen ve yeniden yaşanmışlık hissi uyandıran bir hafıza hatası olarak görülmektedir.

Dejavu Nasıl Oluşur?

Geçmişten bu yana bu konuda birçok hipotez üretilmiştir. Bunlardan en güçlülerine, deneye dayananlara göz atalım:

Kısa Dönem Kısmi Bilinç Kaybı, Dr. Banister ve Dr. Zangwill, 1941 yılında yaptıkları deneylerde deneklerine bazı materyaller göstermiş ve onları öğrenmelerini istemiş. Sonrasında deneklerinde hipnoz yöntemi ile bilinç kaybı hali yaratıp aynı materyalleri tekrar göstererek ne hatırladıklarını sormuşlar; 10 denekten 3 tanesi, bu materyalleri daha önce gördüğünü, ancak nerede gördüğünü hatırlayamadıklarını ve “dejavu yaşadıklarını” söylemiştir.

Benzerliğe Dayalı Tanımlama, Dr. Cleary tarafından 2008 yılında yapılan bir araştırmada dejavunun “benzerliğe dayalı tanımlama” ile ilgili olduğu gösterilmiştir. O anda gösterilen bir sahnenin genel hatları, daha önceden görülen ancak tam olarak hatırlanamayan bir sahnenin genel hatlarıyla belli bir ölçekte uyuşuyorsa, kişi dejavu yaşadığını düşünmektedir.

Şifreli Bilinç Kaybı, Beynimiz kusursuz değildir. Bazen hatalar yapar ve hafızada var olan bilgiler bozulabilir, çarpıtılabilir ya da silinebilir. Kimi zaman da hafızamızda yer eden bilgiler, şifreli bilinç kaybı (cryptoamnesia) denen bir şekilde silinir: Bu anılar büyük oranda silinmiştir; ancak bir kısmı da beyin içinde korunmuştur. Sonradan, bu anıya benzer durum ile karşılaştığımızda, bu silik anı yeniden hatırlamaya çalışırız. Anı, o an yaşadığımıza çok benzerdir; dolayısıyla aynısı zannederiz; öte yandan anımız, o anki yaşadığımızdan bir miktar farklıdır, dolayısıyla içinde bulunduğumuz ânın farklı olduğunu sanarız. Bu da, dejavu algısı ile birebir örtüşür.

Yapılan Yorumlar
Bir Yorum Yapın